Opodatkowanie dochodów osobistych a stabilność finansowa gmin w warunkach turbulentnego otoczenia

Wstęp 7

Rozdział 1
Stabilność finansów lokalnych a federalizm fiskalny 15
1.1. Decentralizacja i autonomia finansowa jednostek lokalnych w świetle federalizmu fiskalnego 15
1.2. Istota i pomiar stabilności lokalnych finansów publicznych 23
1.3. Decentralizacja władztwa podatkowego a stabilność lokalnych finansów publicznych 33
1.4. Konsekwencje przekazania władztwa podatkowego jednostkom lokalnym 35

Rozdział 2
Udział jednostek lokalnych w opodatkowaniu dochodów osobistych - przegląd rozwiązań w państwach UE 43
2.1. Podsektor lokalny i jego znaczenie fiskalne 43
2.2. Lokalne podatki od dochodów osobistych 51
2.3. Dodatki komunalne 56
2.4. Udziały w podatku od dochodów osobistych 62
2.5. Modele powiązania jednostek subnarodowych z opodatkowaniem dochodów osobistych a stabilność ich dochodów 68

Rozdział 3
Udziały w podatku od dochodów osobistych jako źródło dochodów jednostek lokalnych w Polsce 73
3.1. Ewolucja konstrukcji udziałów jednostek lokalnych w PIT 73
3.2. Determinanty dochodów jednostek lokalnych z udziałów w PIT 81
3.3. Dysfunkcje udziałów jednostek lokalnych w PIT 88
3.4. Znaczenie udziałów jednostek lokalnych w PIT dla ich samodzielności finansowej i zdolności rozwojowej 95
3.5. Lokalna polityka podatkowa w okresie zmian w udziałach w PIT 100

Rozdział 4
Uwarunkowania transmisji polityki opodatkowania dochodów osobistych 115
4.1. Efektywność ekonomiczna opodatkowania dochodów osobistych w warunkach podziału władztwa podatkowego 115
4.2. Uwarunkowania prawno-polityczne 121
4.3. Uwarunkowania gospodarcze 129
4.4. Uwarunkowania społeczno-demograficzne 134

Rozdział 5
Dochody gmin z opodatkowania dochodów osobistych w obliczu turbulentnych zmian otoczenia 139
5.1. Stabilność fiskalna gmin 139
5.2. Dochody gmin z opodatkowania dochodów osobistych w ujęciu czasowo-przestrzennym 141
5.3. Determinanty zróżnicowania skutków polityki opodatkowania dochodów osobistych w gminach 148
5.3.1. Charakterystyka demograficzno-finansowa jurysdykcji podatkowych gmin 148
5.3.2. Zróżnicowanie skutków polityki opodatkowania dochodów osobistych w gminach 151
5.3.3. Prawno-polityczne uwarunkowania funkcjonowania gmin i aktywności obywatelskiej 154
5.3.4. Demograficzne uwarunkowania sytuacji społeczno-ekonomicznej gmin 163
5.3.5. Zróżnicowanie struktury zatrudnienia i przedsiębiorczości lokalnej 170
5.3.6. Współzależności pomiędzy determinantami a skutkami polityki opodatkowania dochodów osobistych 179
5.4. Zmiany dochodów z opodatkowania dochodów osobistych a stabilność finansowa gmin 181

Zakończenie 185
Bibliografia 193
Notki o autorach 215

Michał Bernardelli - doktor habilitowany nauk ekonomicznych. Profesor uczelni w Instytucie Ekonometrii Kolegium Analiz Ekonomicznych Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Dziekan Studium Magisterskiego SGH w kadencji 2024-2028. Koordynator ds. Oceny Skutków Regulacji w Biurze Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu. Członek Zespołu doradczego Ministra Nauki do spraw programów „Społeczna odpowiedzialność nauki" oraz działalności upowszechniającej naukę. Członek Rady Naukowej Dyscypliny Ekonomia i Finanse SGH. Doświadczony konsultant, kierownik i wykonawca wielu projektów komercyjnych i badawczo-rozwojowych w obszarze modelowania ekonometrycznego oraz sztucznej inteligencji. Interdyscyplinarność jego prac naukowych opiera się głównie na wykorzystaniu aparatury informatycznej i matematycznej do rozwiązywania problemów z obszarów związanych z analizą i eksploracją danych, w szczególności w problematyce Big Data, metod predykcyjnych i optymalizacji. Jest autorem ponad 100 artykułów naukowych, jak również kilku monografii.

Monika Banaszewska - doktor habilitowana nauk społecznych w dyscyplinie ekonomia i finanse, pracownik Katedry Finansów Publicznych Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Zastępca Dyrektora Szkoły Doktorskiej Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu oraz Redaktor Naczelny czasopisma naukowego „Economics and Business Review". Jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół ekonomii sektora publicznego, decentralizacji oraz ekonomii politycznej. Jest autorką i współautorką publikacji naukowych o zasięgu krajowym i międzynarodowym, w tym w czasopismach „Regional Studies, European Journal of Political Economy" oraz „Regional Science and Urban Economics". Pełni funkcję recenzentki w krajowych i międzynarodowych czasopismach naukowych z zakresu ekonomii i finansów. Kierowała oraz uczestniczyła w projektach badawczych realizowanych we współpracy z partnerami krajowymi i zagranicznymi.

Paweł Felis - doktor habilitowany nauk ekonomicznych w dyscyplinie finanse. Profesor uczelni w Instytucie Finansów w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Zajmuje się problematyką finansów i opodatkowania, ze szczególnym uwzględnieniem podatków majątkowych. Prowadzi badania nad lokalną polityką podatkową, wydajnością podatków lokalnych, efektywnością systemów opodatkowania nieruchomości. Specjalizuje się w projektowaniu i realizacji badań ekonomicznych. Autor lub współautor ponad 150 publikacji naukowych i popularyzatorskich, wielu opinii i ekspertyz. Specjalista ds. finansów publicznych w Biurze Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu. Członek Rady Naukowej Dyscypliny Ekonomia i Finanse SGH. Członek kolegium redakcyjnego „Studia BAS".

Marta Kluzek - doktor habilitowana nauk ekonomicznych w dyscyplinie finanse. Profesor uczelni w Instytucie Finansów Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. Specjalizuje się w problematyce finansów i opodatkowania przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem opodatkowania działalności gospodarczej, międzynarodowych aspektów opodatkowania, polityki podatkowej oraz wpływu systemu podatkowego na decyzje finansowe przedsiębiorstw i procesy rozwoju gospodarczego. Jest autorką i współautorką licznych monografii, rozdziałów w pracach zbiorowych oraz artykułów naukowych poświęconych zagadnieniom podatkowym i finansowym. Jest recenzentką licznych artykułów naukowych i monografii z zakresu finansów i opodatkowania, a także prac awansowych i projektów naukowych. Posiada bogate doświadczenie eksperckie wynikające z wykonywania zawodu doradcy podatkowego, dzięki czemu skutecznie łączy wiedzę naukową z praktyką stosowania prawa podatkowego.

Elżbieta Malinowska-Misiąg - doktor nauk ekonomicznych. Od 2012 roku zatrudniona na stanowisku adiunkta w Kolegium Zarządzania i Finansów Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, obecnie w Katedrze Systemu Finansowego. Wcześniej pracowała w Instytucie Badań nad Gospodarką Rynkową oraz w Ministerstwie Finansów. Uczestniczyła w wielu projektach badawczych finansowanych m.in. przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Gospodarki czy The Brookings Institution, Waszyngton DC. Jest autorką lub współautorką kilkudziesięciu książek i artykułów, a także licznych raportów i ekspertyz z zakresu finansów publicznych, w tym na temat przejrzystości fiskalnej, instytucjonalnych aspektów sektora finansów publicznych oraz finansów jednostek samorządu terytorialnego.

Edyta Małecka-Ziembińska - doktor habilitowana, profesor Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. Jest pracownikiem badawczo-dydaktycznym Instytutu Finansów, gdzie pełni funkcję kierownika Katedry Finansów Publicznych. Członkini Senatu Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu w kadencji 2024-2028 oraz członkini Państwowej Komisji Egzaminacyjnej do spraw Doradztwa Podatkowego IX kadencji. Należy do European International Business Academy oraz komitetu redakcyjnego czasopisma „Research Papers in Economics and Finance". Specjalizuje się w zagadnieniach polityki fiskalnej, prawa podatkowego oraz celnego. Inicjatorka i kierownik licznych studiów podyplomowych z zakresu finansów, audytu i compliance, a także inicjatorka i współorganizatorka cyklicznych konferencji poświęconych problematyce celnej i handlu międzynarodowego. Autorka licznych publikacji naukowych z zakresu finansów publicznych, ze szczególnym uwzględnieniem prawa podatkowego i celnego.

Artur Walasik - doktor habilitowany nauk ekonomicznych w dyscyplinie finanse. Profesor Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, kierownik Katedry Finansów Publicznych oraz Dziekan Szkoły Doktorskiej w Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach. Członek Głównej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych. Członek International Institute of Public Finance. Członek Kolegium Redakcyjnego wydawanego przez Polskie Towarzystwo Ekonomiczne i Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk czasopisma Ekonomista. Jego zainteresowania naukowe wiążą się z ekonomią sektora publicznego, w szczególności zagadnieniami dotyczącymi ekonomiki opodatkowania oraz demografii fiskalnej, a także redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych. Autor kilkudziesięciu artykułów z zakresu finansów publicznych oraz finansów przedsiębiorstw. Wolny czas poświęca wędrówkom górskim oraz lingwistyce.

Recenzja:
prof. dr hab. Beata Zofi a Filipiak, Uniwersytet Szczeciński
dr hab. Bogdan Włodarczyk, prof. Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie