Podstawy bankowości (wyd. II zmienione i rozszerzone)

Wstęp 11

Rozdział 1
Rynek finansowy jako środowisko działania banków 13
1.1. Rynek finansowy i jego podział 13
1.1.1. Rynek akcji 16
1.1.2. Rynek obligacji 22
1.1.3. Rynek instrumentów pochodnych 31
1.1.3.1. Kontrakty forward 35
1.1.3.2. Kontrakty futures 36
1.1.3.3. Opcje 37
1.1.3.4. Kontrakty swap 40
1.1.4. Rynek walutowy 42
1.2. Jak działa rynek finansowy? 44
1.2.1. Efektywność informacyjna rynków finansowych 45
1.2.2. Dywersyfikacja ryzyka 47
1.2.3. Zależność pomiędzy stopą zwrotu i ryzykiem 49
1.3. Aktywność banków na rynku papierów wartościowych instrumentów pochodnych 51
1.3.1. Działalność handlowa i lokacyjna 51
1.3.2. Działalność zabezpieczająca przed ryzykiem 53
1.3.3. Emisja dłużnych papierów wartościowych 57

Rozdział 2
System bankowy 61
2.1. Budowa i funkcje systemu bankowego 61
2.2. Rodzaje banków 62
2.2.1. Banki uniwersalne 65
2.2.2. Banki spółdzielcze 67
2.2.3. Banki specjalne 68
2.3. Charakterystyka systemu bankowego w Polsce 71
2.3.1. Przemiany w polskim systemie bankowym 72
2.3.2. Obecny kształt i struktura systemu bankowego w Polsce 75

Rozdział 3
Bank i jego działalność 81
3.1. Definicje banku 81
3.2. Jak działa bank? 82
3.2.1. Aktywa banku 84
3.2.2. Pasywa banku 86
3.2.3. Wynik finansowy banku 89
3.3. Rola banków w gospodarce 91
3.3.1. Banki - kreatorzy pieniądza bankowego 93
3.3.2. Banki - pośrednicy finansowi 96
3.4. Społeczna odpowiedzialność banków 101
3.4.1. Idea społecznej odpowiedzialności biznesu 101
3.4.2. Banki jako podmioty odpowiedzialne społecznie 104

Rozdział 4
Rola banku centralnego w dwuszczeblowym systemie bankowym 109
4.1. Geneza i istota bankowości centralnej 109
4.2. Funkcje banku centralnego 111
4.3. Niezależność banku centralnego 112
4.4. Charakterystyka najważniejszych banków centralnych na świecie 114
4.4.1. Bank Anglii 114
4.4.2. System Rezerwy Federalnej Stanów Zjednoczonych 116
4.4.3. Europejski Bank Centralny 119
4.5. Organy Narodowego Banku Polskiego 121

Rozdział 5
Pieniądz i polityka pieniężna 125
5.1. Pieniądz i jego funkcje 125
5.2. Współczesne formy pieniądza 127
5.2.1. Pieniądz gotówkowy 127
5.2.2. Bankowy pieniądz bezgotówkowy 130
5.2.3. Pieniądz elektroniczny 131
5.2.4. Pieniądz cyfrowy banku centralnego 132
5.3. Ilość pieniądza w gospodarce 136
5.4. Istota i cele polityki pieniężnej 138
5.5. Instrumenty polityki pieniężnej 140
5.5.1. Stopy procentowe banku centralnego 140
5.5.2. Rezerwa obowiązkowa 142
5.5.3. Operacje depozytowo-kredytowe 144
5.5.4. Operacje otwartego rynku 146
5.5.5. Niestandardowe instrumenty polityki pieniężnej 149
5.6. Mechanizmy transmisji impulsów pieniężnych 150
5.6.1. Transmisja impulsów pieniężnych kanałem stóp procentowych 151
5.6.2. Kredytowy kanał transmisji impulsów pieniężnych 154
5.6.3. Kurs walutowy jako mechanizm transmisji impulsów pieniężnych 155

Rozdział 6
Nadzór nad sektorem bankowym 157
6.1. Istota, cele i funkcje nadzoru bankowego 157
6.2. Modele organizacji nadzoru finansowego 159
6.3. Organizacja nadzoru nad sektorem bankowym w Polsce 164
6.3.1. Nadzór mikroostrożnościowy 164
6.3.1.1. Geneza i cele nadzoru mikroostrożnościowego 164
6.3.1.2. Organizacja i zakres nadzoru mikroostrożnościowego 165
6.3.2. Nadzór makroostrożnościowy 168
6.3.2.1. Istota nadzoru makroostrożnościowego 169
6.3.2.2. Organizacja i instrumenty nadzoru makroostrożnościowego 170
6.4. Integracja nadzoru bankowego na poziomie Unii Europejskiej 175
6.5. Regulacje ostrożnościowe 177

Rozdział 7
System gwarantowania depozytów 185
7.1. Geneza, istota i cele systemu gwarantowania depozytów 185
7.2. Finansowanie działalności gwarancyjnej 189
7.3. Wysokość gwarancji 191

Rozdział 8
Operacje bankowe 193
8.1. Klasyfikacja operacji bankowych 193
8.2. Operacje finansujące działalność banków 194
8.2.1. Depozyty bieżące 194
8.2.1.1. Rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe 196
8.2.1.2. Rachunki oszczędnościowe 196
8.2.2. Depozyty terminowe 197
8.2.2.1. Rachunki lokat terminowych 197
8.2.2.2. Rachunki terminowych lokat oszczędnościowych 198
8.2.3. Lokaty i pożyczki międzybankowe 198
8.3. Aktywne operacje bankowe 200
8.3.1. Kredyty i pożyczki 200
8.3.1.1. Kredyty dla przedsiębiorstw 202
8.3.1.2. Kredyty dla gospodarstw domowych 204
8.3.1.3. Procedura kredytowa 208
8.3.1.4. Spłata kredytu 210
8.3.2. Finansowanie pośrednie 214
8.4. Bankowe operacje rozliczeniowe 216
8.4.1. Rozliczeniowe operacje gotówkowe 216
8.4.2. Rozliczeniowe operacje bezgotówkowe 218
8.4.2.1. Polecenie przelewu 218
8.4.2.2. Polecenie zapłaty 219
8.4.2.3. Akredytywa dokumentowa 220
8.4.2.4. Inkaso dokumentowe 222
8.4.2.5. Rozliczenia za pomocą kart płatniczych 223
8.5. Międzybankowe operacje rozliczeniowe 226

Rozdział 9
Ryzyko bankowe 231
9.1. Ryzyko kredytowe 232
9.2. Ryzyko płynności 235
9.3. Ryzyko rynkowe 240
9.4. Ryzyko operacyjne 241

Rozdział 10
Nowe technologie w bankowości i cyfrowa transformacja banków 245
10.1. Wpływ rozwoju technologii teleinformatycznych na funkcjonowanie banków 245
10.2. Współczesna bankowość elektroniczna 249
10.2.1. Formy bankowości elektronicznej 250
10.2.1.1. Bankowość internetowa 250
10.2.1.2. Bankowość mobilna 254
10.2.1.3. Bankowość terminalowa 257
10.2.2. Płatności mobilne 259
10.2.2.1. Płatności mobilne realizowane w bliskiej odległości 261
10.2.2.2. Zdalne płatności mobilne 262
10.2.2.3. Kartowe płatności mobilne 264
10.2.2.4. Niekartowe płatności mobilne 265
10.2.3. Bezpieczeństwo bankowości elektronicznej 266
10.2.3.1. Zagrożenia dla bezpieczeństwa środków finansowych i poufnych danych klientów 267
10.2.3.2. Zabezpieczenia bankowości elektronicznej stosowane przez banki 270
10.3. Najważniejsze trendy w cyfrowej transformacji banków 273
10.3.1. Otwarta bankowość 273
10.3.2. Zautomatyzowana robotyzacja 274
10.3.3. Gromadzenie i przetwarzanie dużych zbiorów danych 275
10.3.4. Bankowość w chmurze 276
10.3.5. Wykorzystanie technologii blockchain 278
10.3.6. Sztuczna inteligencja 279

Bibliografia 283
Akty prawne 287
Strony internetowe 289
Spis tabel 291
Spis rysunków 293
Spis wykresów 295
O Autorze 297

Dr Mariusz Bołoz
Doktor nauk ekonomicznych w zakresie ekonomii. Stopień naukowy doktora uzyskał na podstawie pracy pt. „Wpływ nadzoru korporacyjnego na bezpieczeństwo i rentowność banków notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie". Zawodowo związany z Wyższą Szkołą Zarządzania i Bankowości w Krakowie, gdzie jest zatrudniony na stanowisku adiunkta. Autor publikacji naukowych z obszaru bankowości i rynku finansowego. Zainteresowania naukowe to: bankowość, polityka pieniężna, społeczna odpowiedzialność banków, technologie bankowe, metodologia badań naukowych.

Recenzja: dr hab. Piotr Szczypa

Accenture, Accenture Cloud Readiness Report - Banking, 2018.
Borio C., Rediscovering the macroeconomic roots of financial stability policy: journey, challenges and a way forward, BIS Working Papers, 2011.
Borowski K., Historia bankowości inwestycyjnej. Zarys, Difin, Warszawa 2019.
Buchaka G., Matvosb G., Piskorski T., Serud A., Fintech, regulatory arbitrage, and the rise of shadow banks, „Journal of Financial Economics", 2018, No 130/3, s. 453-483.
Bujak B., Nadzór bankowy w Polsce. Dyskusja możliwych rozwiązań, Wydawnictwo edu-Libri, Kraków 2017.
Calvo D., Crisanto J.C., Hohl S., Gutiérrez O.P., Financial Supervisory Architecture: What Has Changed After the Crisis?, Bank for International Settlements, Financial Stability Institute, 2018.
Chmielewski T., Kocięcki A., Łyziak T., Przystupa J., Stanisławska E., Walerych M., Wróbel E., Mechanizm transmisji polityki pieniężnej w Polsce. Stan wiedzy w 2019 roku, „Materiały i Studia", 2020, nr 337.
Dąbrowski T.J., Majchrzak K., Społeczna odpowiedzialność banków w kontekście walutowych kredytów hipotecznych, CeDeWu, Warszawa 2016.
Dębski W., Rynek finansowy i jego mechanizmy, PWN, Warszawa 2014.
Deloitte, Digital Banking Maturity 2020, 2020.
Elliott D.J., Feldberg G., Lehnert A., The History of Cyclical Macroprudential Policy in the United States, FEDS Working Paper, 2013, No. 29, s. 1-74.
EMF, Hypostat 2020, 2021.
Eurostat, Information and Communication Technologies usage in households and by individuals, 2021.
Eurostat, Number of POS terminals - provided by resident PSPs - from Euro area (changing composition), 2021.
FDIC, The First Fifty Years. A History of the FDIC 1933-1983, 1984.
Fedorowicz M., Nadzór makroostrożnościowy w Polsce, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2019.
Fedorowicz M., Nadzór nad rynkiem finansowym Unii Europejskiej, Difin, Warszawa 2013.
Freixas X., Rochet J.C., Mikroekonomia bankowa, CeDeWu, Warszawa 2007.
Gniewek J., Misja i zasady spółdzielcze jako istotne czynniki rozwoju spółdzielczego sektora bankowego w Polsce, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H. 2016, Vol. 50, No. 3, s. 39-48.
Goodhart C., Hartmann P., Llewellyn D.T., Rojas-Suarez L., Weisbrod S., Financial Regulation: Why, How and Where Now?, Routledge, 1998.
Gospodarowicz A. (red.), Bankowość elektroniczna. Istota i innowacje, C.H.Beck, Warszawa 2018.
Grand View Research, Robotic Process Automation Market Size, Share & Trends Analysis Report By Type, By Service, By Application, By Deployment, By Organization, By Region, And Segment Forecasts, 2021-2028, 2022.
Hibbs D.A., Political Parties and Macroeconomic Policy, "American Political Science Review", 1977, No. 71, s. 1467-1487.
Igan D., Moussawi H., Tieman A.F., Zdzienicka A., Dell'Ariccia G., Mauro P., The Long Shadow of the Global Financial Crisis: Public Interventions in the Financial Sector, IMF Working Papers, 2019, No. 19/164.
Iwanicz-Drozdowska M. (red.), Zarządzanie ryzykiem bankowym, Poltext, Warszawa 2017.
Jajuga K., Jajuga T., Inwestycje. Instrumenty finansowe, aktywa niefinansowe, ryzyko finansowe, inżynieria finansowa, PWN, Warszawa 2012.
Kalecki M., Political Aspects of Full Employment, "Political Quarterly", 1943, No. 14, 322-331.
Kaźmierczak A., Polityka pieniężna w gospodarce otwartej, PWN, Warszawa 2012.
KPMG, PSD2 i Open Banking. Rewolucja czy ewolucja?, 2019.
KPMG, Pulse of Fintech H2 2021 - Global, 2022.
KPMG, The Pulse of Fintech Q4 2017 - Global, 2018.
Kremers J., Schoemaker D., Twin Peaks: Experiences in the Netherlands, Financial Markets Group Special Papers, 2010, No. 196, s. 1-11.
KSF, Nadzór makroostrożnościowy w Polsce - ramy instytucjonalno-funkcjonalne, 2016.
Łasak P., Nadzór nad sektorem bankowym w Polsce w świetle zmian na globalnym rynku finansowym, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2019.
Matysek-Jędrych A., Struktura i modele systemu finansowego, „Bank i Kredyt", 2007, Nr 11-12, s. 87-102.
Miklaszewska E., Duże banki w świetle pokryzysowej architektury regulacyjnej [w:] Pyka I. (red.), Cichorska J. (red.), Finanse w niestabilnym otoczeniu - dylematy i wyzwania : bankowość, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego, Katowice 2012, s. 173-182.
Miklaszewska E., Folwarski M., Kil K., Idzik M., Banki spółdzielcze wobec wyzwań technologicznych w świetle wyników badania ankietowego, „Bezpieczny Bank", nr 3 (72) 2018, s. 87-101.
Miklaszewska E., Kształtowanie globalnej architektury regulacyjnej w okresie pokryzysowym, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego We Wrocławiu, 2011, nr 171, s. 88-95.
NBP, Ocena funkcjonowania polskiego systemu płatniczego w I półroczu 2021 r., 2021.
NBP, Porównanie wybranych elementów polskiego systemu płatniczego z systemami innych krajów Unii Europejskiej za 2019 r., 2020.
NBP, Rozwój systemu finansowego w Polsce w 2019 r., 2020.
NBP, Zwyczaje płatnicze w Polsce w 2020 r. Podstawowe wyniki badania, 2021.
Nordhaus W.D., The Political Business Cycle, "Review of Economic Studies", 1975, No. 42, s. 169-190.
Oręziak L., Finanse Unii Europejskiej, PWN, Warszawa 2009.
Przybylska-Kapuścińska W., Szyszko M. (red.), Współczesna polityka pieniężna. Perspektywa XXI wieku, Difin, Warszawa 2017.
Pyka I., Nocoń A., Ryzyko banków centralnych w warunkach nadzwyczajnej polityki monetarnej, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H. 2017, Vol. 51, No. 6, s. 343-356.
Research and Markets, Global FinTech Market, By Technology, By Service, By Application, By Region, Competition Forecast & Opportunities, 2026, 2021.
S&P Global Market Intelligence, The world's 100 largest banks, 2021.
Scheller H.K., Europejski Bank Centralny. Historia, rola i funkcje, EBC, 2006, s. 44-45.
Statista, Future strategies of banks regarding Fintech companies worldwide 2017, 2017.
Statista, Mobile app usage 2021,2021.
Statista, Robotic process automation (RPA) market size worldwide from 2020 to 2030, 2022.
Stawska J., Stopy procentowe a inwestycje w Polsce i strefie euro, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2014.
Thompson J., Matthews K., Ekonomika bankowości, PWE, Warszawa 2007.
Tobin J., A General Equilibrium Approach To Monetary Theory, "Journal of Money, Credit and Banking", 1969, Vol. 1, No. 1, s. 15-29.
Urban M., Cele nadzoru bankowego w praktyce ustawodawczej, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny", 2011, Zeszyt 2, s. 173-193.
Wierzba R., Europejski Bank Centralny, „Bank i Kredyt", 2006, Nr 7, s. 3-31.
ZBP, NetB@nk 1 kwartal 2021.
Zdanowicz B., Podstawowe dylematy i kryteria wyboru formuły systemu gwarantowania depozytów w świetle teorii i doświadczeń międzynarodowych, „Bezpieczny Bank", 2007, Nr 1 (34), s. 39-48.